Spadek z zagranicy

Dostałeś list z zagranicznego sądu? A może telefon od ciotki z informacją, że wujek mieszkający od lat w Dortmundzie albo pod Londynem zmarł i uwzględnił Cię w testamencie? Pierwszą reakcją moich Klientów jest zazwyczaj mieszanka ekscytacji i… paraliżującego strachu. „Panie Mecenasie, przecież ja nie znam niemieckiego prawa!”, „Czy ja muszę teraz brać urlop i lecieć do Anglii?”.

Spokojnie. Dziedziczenie transgraniczne brzmi jak scenariusz skomplikowanego filmu szpiegowskiego, ale w rzeczywistości – jeśli wiemy, za które sznurki pociągnąć – jest to proces do ogarnięcia. Często nawet bez ruszania się z fotela we Wrocławiu czy Katowicach.

Dostałeś informację o spadku z zagranicy (Niemcy, UK) i nie wiesz, co robić?
Najważniejsza zasada: nie panikuj i nie podpisuj niczego, czego nie rozumiesz (zwłaszcza w obcym języku). W większości przypadków (szczególnie w UE) możesz załatwić formalności przez spadek z zagranicy procedowany przed polskim sądem lub notariuszem. Kluczem jest ustalenie tzw. ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy, bo to ono decyduje, czy sprawę prowadzimy w Polsce, czy musimy szukać prawnika w Berlinie lub Londynie.

Czy muszę jechać do Niemiec lub UK, żeby przyjąć spadek?

To najczęstsze pytanie, jakie słyszę w kancelarii przy kawie. Wyobrażasz sobie już te koszty biletów, hoteli i tłumaczy, prawda? Na szczęście prawo międzynarodowe poszło w ostatnich latach mocno do przodu, ułatwiając życie spadkobiercom.

Jeśli Twój bliski mieszkał w kraju Unii Europejskiej (np. w Niemczech), mamy potężne narzędzie, które „tłumaczy” Twoje prawa na język zrozumiały w całej Europie. Sytuacja komplikuje się przy Wielkiej Brytanii, która – jak wszyscy wiemy – postanowiła pójść własną drogą.

Spadek z Niemiec (i innych krajów UE) – Twoim przyjacielem jest EPS

Jeśli spadkodawca zmarł w Niemczech (lub innym kraju UE, poza Danią i Irlandią), sprawa jest stosunkowo prosta dzięki unijnemu Rozporządzeniu spadkowemu. Tutaj wchodzi na scenę Europejskie Poświadczenie Spadkowe (EPS).

Co to jest? Wyobraź sobie dokument, który działa jak uniwersalny paszport dla Twojego spadku. Uzyskujesz go w jednym kraju (np. w Polsce, jeśli tu toczy się sprawa), a on jest honorowany w każdym innym kraju UE bez żadnych dodatkowych procedur legalizacyjnych.

Możesz wystąpić o europejskie poświadczenie spadkowe bezpośrednio u polskiego notariusza lub w sądzie, o ile polskie organy mają jurysdykcję (o tym za chwilę). Dzięki temu dokumentowi możesz np. pójść do banku w Monachium i odblokować środki na koncie zmarłego wujka, legitymując się polskim papierem.

Spadek z UK (Wielka Brytania) – życie po Brexicie

Tutaj schody są nieco bardziej strome. Wielka Brytania nie jest już w UE, a co za tym idzie – EPS tam po prostu „nie działa”. Jeśli masz do czynienia ze spadkiem z UK, musisz przygotować się na procedurę zwaną probate.

Nawet jeśli uzyskasz w Polsce postanowienie sądu lub poświadczenie dziedziczenia u notariusza, brytyjski bank czy urząd ziemi (Land Registry) może go nie uznać „z automatu”. Często konieczne jest przeprowadzenie odrębnego postępowania na Wyspach.

W takich sytuacjach, w mojej kancelarii, współpracujemy ze sprawdzonymi prawnikami w UK, aby nie narażać Klienta na błądzenie po omacku w systemie Common Law. To system zupełnie inny niż nasz – tam dużą rolę odgrywa wykonawca testamentu (executor), a spadkobiercy często otrzymują majątek „na czysto” dopiero po uregulowaniu wszystkich długów i podatków przez tego wykonawcę.

Gdzie złożyć wniosek? Jurysdykcja i prawo właściwe

To jest moment, w którym wielu moich Klientów łapie się za głowę, ale obiecuję wytłumaczyć to prosto. Kluczowe jest pojęcie „miejsca zwykłego pobytu” zmarłego w chwili śmierci. To NIE to samo co zameldowanie!

• ➡️ Jeśli wujek żył, pracował i miał „centrum życiowe” w Niemczech – co do zasady prawem właściwym będzie prawo niemieckie, a sądem właściwym – sąd niemiecki.
• ➡️ Jeśli jednak wyjechał tam tylko na kontrakt na 3 miesiące, a żona, dzieci i dom zostały w Polsce – jurysdykcję ma sąd polski i stosujemy prawo polskie.

Możliwe jest więc, że polski sąd będzie orzekał na podstawie prawa niemieckiego (tak, sędziowie muszą się wtedy nagimnastykować!) albo odwrotnie. Dlatego tak ważne jest, aby prawidłowo sformułować wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po osobie zmarłej za granicą, precyzyjnie opisując sytuację życiową zmarłego.

Podatki – czyli jak nie wpaść w kłopoty ze Skarbówką

To jest pole minowe. Bardzo często słyszę: „Zapłaciłem podatek w Niemczech, więc w Polsce mam spokój”. Nic bardziej mylnego!

Fakt, że zapłaciłeś podatek spadkowy za granicą (np. Erbschaftsteuer w Niemczech), nie zwalnia Cię automatycznie z obowiązku złożenia deklaracji w Polsce, jeśli jesteś polskim rezydentem podatkowym. Mamy co prawda umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, ale one działają na zasadzie „metody zaliczenia” lub „wyłączenia z progresją” – to techniczne szczegóły, które oznaczają jedno: musisz to zgłosić.

Pamiętaj też, że zagraniczne urzędy (zwłaszcza brytyjski HMRC) są bezlitosne jeśli chodzi o terminy płatności podatku – często trzeba go zapłacić ZANIM w ogóle dostaniesz dostęp do pieniędzy ze spadku. To paradoks: musisz mieć gotówkę, żeby dostać gotówkę.

Długi spadkowe za granicą – ryzyko, którego nie widać

Przyjmowanie spadku z zagranicy „w ciemno” to hazard. W Polsce mamy dobrodziejstwo inwentarza, które chroni nas w pewnym stopniu. Ale uwaga – obce systemy prawne mogą mieć inne zasady odpowiedzialności za długi.

Dlatego w mojej kancelarii, zanim doradzimy Klientowi przyjęcie spadku, staramy się ustalić, czy wujek w Dortmundzie nie zostawił po sobie niespłaconego kredytu hipotecznego. Czasami bezpieczniejszym ruchem jest odrzucenie spadku – co również można (i trzeba!) zrobić w odpowiednim terminie, często przed polskim sądem, aby było skuteczne.

Kolejnym krokiem, który zawsze rekomenduję, jest sporządzenie dokładnego wykazu majątku. Tu pomocny jest spis inwentarza, który „zamyka” Twoją odpowiedzialność do wartości aktywów. Nie chcesz przecież, by niemiecki wierzyciel zapukał do Twoich drzwi, żądając spłaty z Twojego prywatnego majątku, prawda?

Zobacz także: Dziedziczenie długów – jak nie stracić własnego majątku?

Sprawy zagraniczne często kończą się też potrzebą podziału majątku między rodzinę w Polsce i za granicą. Wtedy konieczny jest dział spadku, który w wersji transgranicznej bywa wyzwaniem negocjacyjnym.

Sprawy transgraniczne są skomplikowane, bo nakładają się na siebie co najmniej dwa systemy prawne. Wzory z internetu tutaj nie zadziałają – ba, mogą narobić szkód, których odkręcanie potrwa lata. Moja rola polega na tym, by zdjąć z Ciebie ten ciężar. Ty masz dostać spadek, a ja mam się martwić o paragrafy, konwencje haskie i unijne rozporządzenia.

Czujesz, że sprawa spadkowa z zagranicy Cię przerasta? Boisz się podwójnego podatku lub formalności w obcym języku?
Nie ryzykuj błędów. Skontaktuj się z nami – przeanalizujemy Twoją sytuację i stworzymy plan działania.
👉 Kliknij tutaj i umów się na poradę prawną