Europejskie poświadczenie spadkowe

Co to jest Europejskie Poświadczenie Spadkowe i kiedy ratuje skórę?

Wyobraź sobie taką sytuację: Twój tato całe życie pracował w Niemczech, na emeryturę kupił mały apartament w Hiszpanii, ale oszczędności trzymał w polskim banku PKO. Niestety, tato umiera. W „starych, złych czasach” musiałbyś zakładać trzy osobne sprawy spadkowe: w Polsce, w Niemczech i w Hiszpanii. Brzmi jak koszmar, prawda? Trzy systemy prawne, trzy języki i potrójne koszty adwokackie.

Tutaj na scenę wchodzi Europejskie Poświadczenie Spadkowe (EPS). To taki „paszport dla spadku”. Jest to jednolity dokument, wydawany zazwyczaj w jednym kraju (tam, gdzie zmarły miał centrum życiowe), który jest honorowany we wszystkich innych państwach członkowskich UE bez żadnych dodatkowych procedur legalizacyjnych.

Mówiąc najprościej: idziesz do polskiego notariusza lub sądu, dostajesz jeden papier (na specjalnym formularzu unijnym) i z tym papierem idziesz prosto do hiszpańskiego banku albo niemieckiego urzędu ksiąg wieczystych.

Zobacz także: Spadek z zagranicy – jak wygląda procedura w innych przypadkach?

Dla kogo jest ten dokument? Dla każdego, kto ma do czynienia ze spadkiem transgranicznym. Jeśli spadkodawca pozostawił po sobie majątek tylko w Polsce, EPS nie jest Ci do niczego potrzebne – wtedy wystarczy nam nasze klasyczne stwierdzenie nabycia spadku lub akt poświadczenia dziedziczenia. Ale gdy w grę wchodzą aktywa (nieruchomości, konta, udziały w spółkach) w innym kraju UE, EPS staje się narzędziem niezbędnym.

Gdzie zadziała ten dokument? (Uwaga na Wielką Brytanię!)

Zanim otworzysz szampana, muszę wylać na Twoją głowę mały kubeł zimnej wody. Unia Europejska w sprawach spadkowych nie jest jednolita. Rozporządzenie nr 650/2012, które wprowadziło EPS, przyjęła większość krajów, ale nie wszystkie.

W pozostałych krajach – od Portugalii, przez Niemcy, aż po Cypr – EPS działa i ma moc urzędową. Co to oznacza w praktyce? Urzędnik w Paryżu nie może powiedzieć: „Nie znam tego druku, proszę przynieść wyrok francuskiego sądu”. Ma obowiązek przyjąć EPS tak samo, jakby to było orzeczenie jego własnego kraju.

Notariusz czy sąd? Gdzie załatwić formalności?

W Polsce mamy ten luksus, że możemy wybrać. Europejskie Poświadczenie Spadkowe może wydać:
1. Sąd Rejonowy (właściwy dla ostatniego miejsca zwykłego pobytu zmarłego).
2. Notariusz (pod warunkiem, że wszyscy spadkobiercy są zgodni).

Jeśli w rodzinie jest zgoda, zdecydowanie polecam notariusza. Procedura jest znacznie szybsza. Sposób działania przypomina ten, który opisuję w artykule o tym, jak wygląda spadek u notariusza krok po kroku, z tą różnicą, że notariusz wypełnia inne formularze i musi zbadać wątki zagraniczne.

Jeśli jednak w rodzinie jest konflikt – np. ktoś podważa testament, albo nie możecie się dogadać co do kręgu spadkobierców – wtedy pozostaje tylko droga sądowa. Pamiętaj, że sąd będzie badał sprawę dłużej, zwłaszcza że musi ustalić prawo właściwe dla całego spadku.

Ile to kosztuje i dlaczego taniej niż myślisz?

Klienci często boją się słowa „europejskie”, myśląc, że wiąże się to z kosztami w euro. Nic bardziej mylnego. Opłaty w Polsce są regulowane ustawowo i są bardzo przystępne w porównaniu do kosztów prowadzenia spraw za granicą.

Opłata sądowa od wniosku o wydanie EPS to stała kwota (w momencie pisania tego tekstu 300 zł). U notariusza taksa również jest sztywna, choć dojdą do niej koszty wypisów i VAT. To ułamek tego, co zapłaciłbyś za podatek od spadku z zagranicy czy obsługę prawną w Niemczech czy we Włoszech.

Pamiętaj jednak o kosztach ukrytych, o których rzadko się mówi. Jeśli sprawa jest skomplikowana, sąd może wymagać tłumaczeń dokumentów zagranicznych (np. aktów stanu cywilnego z zagranicy).

Warto też wiedzieć, że samo uzyskanie EPS to jedno, a rozliczenie z fiskusem to drugie. Kwestie podatkowe są skomplikowane i EPS ich nie rozwiązuje – on tylko potwierdza Twoje prawa do majątku.

Zobacz także: Podatek od spadku z zagranicy – gdzie zapłacisz daninę?

Pułapka „zwykłego pobytu” – tutaj najłatwiej o błąd

To jest moment, w którym muszę włączyć „czerwoną lampkę”. O ile samo wypełnienie wniosku o EPS wydaje się proste, o tyle ustalenie, **który kraj ma prawo wydać ten dokument**, bywa polem minowym.

Zgodnie z prawem unijnym, o sprawach spadkowych decyduje prawo państwa, w którym zmarły miał swoje „miejsce zwykłego pobytu” w chwili śmierci. Nie chodzi tu o zameldowanie! Chodzi o to, gdzie było jego centrum życia.

Przykład? Twój ojciec był zameldowany w Katowicach, ale ostatnie 5 lat spędził, opiekując się wnukami w Berlinie i tam leczył się w przychodni. W świetle prawa UE, jego miejscem zwykłego pobytu mogły być Niemcy. Jeśli pójdziesz do polskiego sądu po EPS, sąd może odrzucić wniosek, twierdząc, że nie ma jurysdykcji.

Dlatego w mojej kancelarii, zanim złożymy wniosek o EPS, przeprowadzamy dokładny „audyt życiorysu” spadkodawcy. Musimy mieć pewność, że sąd nie odeśle nas z kwitkiem po kilku miesiącach czekania. Błędne ustalenie jurysdykcji to strata czasu, a w sprawach spadkowych czas to pieniądz (odsetki, długi spadkowe rosnące w tle, czy ryzyko przedawnienia).

Jak zrealizować wpis do księgi wieczystej za granicą?

Masz już EPS w ręku. Co dalej? Dokument ten ma bezpośrednią skuteczność. Oznacza to, że idziesz z nim do urzędu prowadzącego księgi wieczyste w danym kraju (np. Grundbuchamt w Niemczech).

Pamiętaj jednak o dwóch rzeczach:
1. Tłumaczenie: Choć formularz jest standardowy w całej UE, urzędnik może zażądać tłumaczenia treści wpisywanych ręcznie (np. opis majątku).
2. Specyfika lokalna: EPS potwierdza, że jesteś spadkobiercą. Ale nie zastępuje procedur technicznych. Np. w niektórych krajach, aby wpisać się do księgi, musisz najpierw opłacić lokalny podatek spadkowy i uzyskać zaświadczenie z tamtejszego urzędu skarbowego.

Jeśli odziedziczyłeś nieruchomość, warto też od razu zastanowić się, co z nią zrobić. Sprzedaż? Wynajem? Czy może dział spadku i spłata pozostałych spadkobierców? Często, aby sprzedać nieruchomość za granicą, i tak będziesz potrzebować wizyty u tamtejszego notariusza, ale dzięki EPS pominiesz etap sądowego potwierdzania praw do spadku.

Zobacz także: Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po osobie zmarłej za granicą – alternatywa dla EPS

Czy EPS jest obowiązkowe?

Nie. Rozporządzenie unijne nie zlikwidowało krajowych dokumentów. Nadal możesz uzyskać polski akt poświadczenia dziedziczenia. Jeśli jednak planujesz załatwiać sprawy za granicą, polski akt może nie zostać uznany „z automatu” i konieczne będzie przeprowadzenie dodatkowego postępowania (tzw. delibacja lub po prostu odrębne postępowanie spadkowe w danym kraju).

EPS jest opcją – wygodniejszą, szybszą i zazwyczaj tańszą. Ale jest też dokumentem potężnym. Jego odpis jest ważny przez 6 miesięcy (z możliwością przedłużenia). Działa on też na korzyść osób trzecich – jeśli ktoś kupi od Ciebie odziedziczone mieszkanie w Hiszpanii na podstawie EPS, jest chroniony prawem, nawet gdyby później okazało się, że jednak był nowszy testament.

Sprawy transgraniczne to rzadko jest „bułka z masłem”. Często pojawiają się pytania o zachowek (czy należy się według prawa polskiego czy obcego?), o ważność testamentu notarialnego sporządzonego w innym języku, czy o odpowiedzialność za długi spadkowe zaciągnięte w euro.

Dlatego, jeśli masz wątpliwości, czy EPS jest dla Ciebie, albo boisz się, że sąd odrzuci wniosek przez błędne określenie miejsca pobytu zmarłego – nie ryzykuj. Skonsultuj swoją sytuację. Jeden błąd na etapie wniosku może zablokować dostęp do kont bankowych zmarłego na wiele miesięcy.

Sprawy spadkowe z elementem zagranicznym potrafią przyprawić o zawrót głowy. Przepisy unijne miały to ułatwić, ale diabeł jak zwykle tkwi w szczegółach – definicjach rezydencji, prawie właściwym czy uznawaniu dokumentów. Jeśli potrzebujesz pomocy w uzyskaniu Europejskiego Poświadczenia Spadkowego lub Twój wniosek utknął w sądzie, skontaktuj się z nami. Pomożemy Ci przejść przez ten proces, abyś mógł spokojnie zamknąć sprawy po bliskich.

Podstawa prawna:

• 1. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego: Tekst ujednolicony ISAP
• 2. Przepisy o jurysdykcji krajowej w sprawach z zakresu prawa spadkowego (KPC): Art. 1108 KPC – Link do LEX
• 3. Postępowanie w sprawach dotyczących europejskiego poświadczenia spadkowego: Art. 1142(1) KPC – Link do LEX